7ο Διεθνές Συνέδριο του Δικτύου Μεσογειακής Ναυτικής Ιστορίας (MMHN)

Το 7ο Διεθνές Συνέδριο του Δικτύου Μεσογειακής Ναυτικής Ιστορίας (Mediterranean Maritime History Network – MMHN) πραγματοποιήθηκε από τις 25 έως τις 29 Μαΐου 2026 στο Ζαντάρ της Κροατίας, με διοργανωτή το Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου της πόλης. Η τετραετής αυτή επιστημονική συνάντηση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διεθνείς διοργανώσεις για τη μελέτη της ναυτικής ιστορίας της Μεσογείου, συγκεντρώνοντας ερευνητές από πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα όλου του κόσμου. Στόχος του Δικτύου είναι η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των μελετητών της ναυτικής ιστορίας της Μεσογείου και η ανταλλαγή νέων ερευνητικών δεδομένων, βιβλιογραφίας και μεθοδολογικών προσεγγίσεων. Τα προηγούμενα συνέδρια του θεσμού φιλοξενήθηκαν στη Βαλέτα, τη Μεσσήνη, τη Σμύρνη, τη Βαρκελώνη, την Κωνστάντζα και το Ρέθυμνο.

Η θεματική του συνεδρίου του 2026 βασίστηκε σε μια διευρυμένη και ολιστική προσέγγιση της ναυτικής ιστορίας, εμπνευσμένη από το έργο του ιστορικού Frank Broeze. Σύμφωνα με αυτή τη μεθοδολογία, η σχέση του ανθρώπου με τη θάλασσα εξετάζεται μέσα από πέντε αλληλένδετες διαστάσεις:

• Πάνω στη θάλασσα (On the Sea): ναυτικοί, πλοία, ναυσιπλοΐα, θαλάσσιο εμπόριο, πόλεμος και πειρατεία.
• Γύρω από τη θάλασσα (Around the Sea): λιμενικές πόλεις, νησιά, ναυτιλιακές και αλιευτικές δραστηριότητες, τουρισμός και κοινότητες.
• Μέσα στη θάλασσα (In the Sea): αλιεία, θαλάσσιοι πόροι και περιβαλλοντικές διαστάσεις.
• Εξαιτίας της θάλασσας (Because of the Sea): δίκτυα μεταφορών, επιχειρηματικά και αυτοκρατορικά συστήματα, θεσμοί και ναυτιλιακές πολιτικές.
• Για τη θάλασσα (About the Sea): πολιτιστική κληρονομιά, μύθοι, λογοτεχνία, ποίηση και εικαστικές αναπαραστάσεις που εμπνέονται από το θαλασσινό στοιχείο.

Στο συνέδριο συμμετείχε ως εκπρόσωπος της ΑΙΓΕΑΣ ΑΜΚΕ η ερευνήτρια Μαρία Ποντικού, η οποία παρουσίασε την ανακοίνωση με τίτλο «Νομοθεσία περί λεηλασίας και αρπαγής πραγμάτων από ναυάγια και σταθμευμένα πλοία 8ος-12ος αι.». Η εισήγηση εξέτασε τη βυζαντινή νομοθεσία που αφορούσε στη λεηλασία και στην αρπαγή πραγμάτων προερχόμενων από ναυάγια ή από πλοία που βρίσκονταν αγκυροβολημένα, κατά την περίοδο από τον 8ο έως τον 12ο αιώνα. Μέσα από τη μελέτη των σχετικών διατάξεων του Ρωμαϊκού Δικαίου, όπως διασώζονται στον Πανδέκτη και επαναλαμβάνονται στα Βασιλικά, αναλύθηκαν ζητήματα προστασίας της ιδιοκτησίας, οι συνέπειες των ναυτικών ατυχημάτων, καθώς και οι ποινές που προβλέπονταν για την παράνομη αφαίρεση πραγμάτων από ναυάγια. Παράλληλα, παρουσιάστηκαν οι νομοθετικές ρυθμίσεις των Μακεδόνων αυτοκρατόρων και των διαδόχων τους για την αντιμετώπιση του φαινομένου, ενώ έγινε αναφορά σε αφηγηματικές πηγές της εποχής, όπως τα κείμενα του Νικήτα Χωνιάτη, τα οποία μαρτυρούν ότι οι λεηλασίες και η αρπαγή πραγμάτων προερχομένων από ναυάγια συνιστούσε πράγματι σύνηθες φαινόμενο στις παράκτιες περιοχές της αυτοκρατορίας, γεγονός που δικαιολογεί και την αυτοκρατορική προσπάθεια να αποτραπεί η παράνομη αυτή τακτική. Η έρευνα ανέδειξε τις προσπάθειες της βυζαντινής διοίκησης να προστατεύσει τη ναυσιπλοΐα, το εμπόριο και τα δικαιώματα των ναυαγών μέσω ενός εξελιγμένου νομοθετικού πλαισίου.

Η συμμετοχή της Μαρίας Ποντικού στο 7ο Διεθνές Συνέδριο του Δικτύου Μεσογειακής Ναυτικής Ιστορίας εντάσσεται στη διαρκή υποστήριξη της ΑΙΓΕΑΣ ΑΜΚΕ προς την ιστορική έρευνα και την επιστημονική μελέτη της ναυτικής κληρονομιάς του Ελληνισμού. Η ανάδειξη πτυχών της βυζαντινής ναυτικής νομοθεσίας συνέβαλε στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνίες του παρελθόντος διαχειρίστηκαν ζητήματα Δικαίου, ασφάλειας και προστασίας της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα, φωτίζοντας μία σημαντική διάσταση της ναυτικής ιστορίας του ελληνικού και μεσογειακού κόσμου.

Αναλυτικά το πρόγραμμα του συνεδρίου: